Ülkemizde Volkswagen markasıyla beraber daha çok tanıdığımız, aynı grup Skoda Seat Audi gibi markalarla da iyice yayılan klasik hibrit sistemlerden farklı olan Mild Hybrid sistemi konusunda en büyük soru işareti alternatör arızaları günümüzde.

Bu arızayı yaşayanların ve aslında arıza olmasa da zaman zaman 48V akünün zayıflaması nedenli uyarılar kaynaklı olarak çokça konuşulan bir konu haline geldi alternatör konusu. Bu arıza konusuna gelmeden önce sistemin genel çalışma prensiplerini de bilmekte fayda var.

48V Mild Hybrid Nedir

48V BAS (alternatör görünümlü motor), 48V lityum-iyon akü, DC-DC konvertör (48V → 12V), Kayış-kasnak sistemi ve Hybrid kontrol ünitesinden oluşan bir hibrit sistemdir.

Klasik marş motoru veya klasik alternatör yoktur bu sistem içerisinde.

Bu sistemde bilindik adıyla alternatörün 5 ana görevi vardır.

• Motoru kayış üzerinden krank milini çevirerek, 48v aküden aldığı güçle sessiz, hızlı ve sarsıntısız şekilde motoru çalıştırır.
• Klasik alternatör gibi araç çalışırken 12v aküyü 48v akü ile beraber besler ve aracın elektrik gereksimini karşılar.
• Krank miline 10 beygir ve 60 nm civarı tork desteği sağlar. Bu ivmelenme anında verilen destek hem turbo boşluğunu azaltır, hem performansa hem de yakıt sarfiyatına katkıda bulunur. Sistemin en temel özelliği de budur.
• Rejenerasyon özelliği ile frenleme veya gaz kesme anlarında elektrik üretir klasik bir alternatörden farklı olarak.
• Son olarak da süzülme anlarında motorun tamamen kapanıp süzülme bittiği an çok hızlı ve pürüzsüz şekilde motorun geri çalışmasını sağlar, geleneksel start stop sistemlerinin aksine. Bu da emisyon seviyelerine katkı sağlar.

Arızalar Nelerdir ve Neye Sebep Olur

Bu araçlarda en sık görülen 12v kısıtlı veya 48v kısıtlı uyarısıdır. Çoğu kullanıcı bu uyarıları bir arıza sansa da hassas bir hibrit sisteme sahip olduğu için en ufak akü zayıflamasını kullanıcıya bildirmek için bu uyarılar gerekli anlarda çıkmaktadır.

Bu 12v kısıtlı ve 48v kısıtlı uyarısını gördüğünüzde öncelikle yapmanız gereken aracınızı süzülme modu devreye girmeyecek ve aküler daha hızlı dolacak şekilde yani S modunda kullanmaktır. Bu araçlarda EFB tipi akü kullanılmakta ve önceki nesil Volkswagen araçlarda rastladığımız AGM akülere göre çok daha kısa ömürlüdür. Yani 12v kısıtlı uyarısını aracınızı aktif kullanmanıza rağmen sürekli görmeye başladıysanız, en kısa sürede 12v akünüzü değiştirmeniz gerekmektedir. Araca tam olarak uygun olan akü Varta Blue Dynamic EFB 60Ah (n60 kodlu). Bu akü ile değişim yaparsanız araca herhangi bir kodlama, adaptasyon işlemi gerekmez ancak farklı kapasitede veya tipte akü takarsanız mutlaka adaptasyon işlemi gerekmektedir.

Aynı şekilde 12v ve 48v ile alakalı daha kritik nitelikte uyarılar alıyorsanız, bu 12v akünüzün ya hemen harici olarak şarj edimesi ya da değiştirilmesi gerektiğini gösterir. Aracınız çalışıyorsa alternatör arızası mevcut değildir.

BAS / BSG / ISG (Belt-Driven Starter Generator) yani Kayıştan tahrikli marş-jeneratör sistemi olan bilindik adıyla alternatör eğer arızalanırsa, motoru çalıştırma görevine de sahip olduğundan dolayı motorun çalışmasını sağlayamaz. Bu noktada aracın çekici ile servise götürülmesinden başka çare kalmaz.

Mild Hybrid Arıza Belirtileri Nelerdir

Rulman aşınması, kayış kaynak hiza sorunu, aşırı ısınma ve 48v akü dengesizlikleri öncelikli belirtiler arasında sayılabilir.

Bunların çoğunu normal bir kullanıcının farketmesi pek de kolay değildir. Bu gibi durumlarda metal sürtme sesi gibi sesler, düzensiz hızlanma, kayış ötmesi veya uğultu gibi sesler gelebilir. Bu gibi düzensizliklerde genelde süzülme modu devreye giremez. Aracınızın aküsü dolu ve herhangi bir 12v 48v hatası almıyorken, tabi çok sıcak çok soğuk gibi ortamlarda değilken süzülme modu devreye girmiyorsa, şüphelenmeye başlayabilirsiniz. Ancak genel olarak bunu önceden tahmin etmek kolay kolay mümkün olmaz. Ayrıca klima yüksek soğutmada aktifken, koltuk ısıtma, direksiyon ısıtma gibi ekstra elektrik isteyen sistemler de çalışırken, hava soğuk ve kalorifer de yüksek sıcaklıkta ısıtma yaparken süzülme modu devreye girmez. Her süzülme modunun devreye girmemesi arıza olduğu anlamına gelmez.

Arızaların Önüne Nasıl Geçilebilir

Üreticinin iddiasına göre 1 milyon kez çalıştırma işlemini gerçekleştirebilecek olan bu alternatör ne yazıkki çok düşük kmlerde arıza verebilmekte. Tabi bu yollardaki mild hyrid araçların yoğunluğuna kıyasla kronik denebilecek sayıda bir arıza sayısı değil ama ne olursa olsun bir üretim sorunu.

Peki bunu engellemek ya da gerçekleşme ihtimalini azaltmak mümkün değil mi?

Çalışma prensibine ve testlere göre mümkün.

Öncelikle soğuk çalışmada rulman ve sargılarına en büyük zarar sert gaz, ani hızlanmadır. Motor ve şanzımana soğuk çalışmada ani hareketler ne kadar zararsa bu sisteme de aynı şekilde zarardır. Sadece alternatör sağlığı için değil tüm araç mekanik aksamları için motor çalıştıktan en az 20 saniye sonra harekete geçin ve motor en az 2-3 dakika çalışmadan önce 2000 devir üstü kullanmayın.

Yakıt ekonomisi ve özellikle emisyon avantajı sağlıyor olsa da yoğun dur kalk trafikte sürekli olarak devreye girip çıkma da kayışa ani yük verecektir. Süzülme modunda ani olmasa da durup kalkış anlarında ani olan bu yük haliyle parçanın ömrünü azaltır.

Tabi burada şunu da belirtmek gerek. Çoğunlukla kuru kavrama DQ200 şanzımana sahip ülkemizdeki eTsi Mild Hybrid araçlarda belki de dur kalk trafikte alternatörden daha çok dikkat edilmesi gereken şanzımandır. D modunda şanzıman yoğun trafikte sürekli 1-2 vitesleri atıp, hareket halinde takipte sürekli kavrama halinde aşırı ısınacaktır. Bu yüzdendir ki uzun yol çoğunlukla yapan DQ200 şanzımanlar kavrama değişimi istemeden 350-400 bin km‘leri görebilirken, şehiriçi yoğun kullanımda 100 bin km’ye gelmeden bile kavrama değişimi gerekebilmektedir. Hem alternatör hem de şanzıman ömrünü uzatmak için yoğun trafikte ya S modunda ya da S moduna çekip manuel moda alıp sabit 1. viteste tutmak en etkin çözümdür. D modunda manuele çekerseniz araç ilk vites değişiminde tekrar D moduna alır ancak S modundan manuele geçerseniz bunu yapmayacaktır. Ayrıca dur kalk trafikte takipleri sürekli hareket halinde değil, öndeki araç hareketini bitirip durana kadar bekleyip ondan sonra aracı hareket ettirip, öndeki araca yaklaşınca durmak şeklinde yapmak da aracın sürekli yarım debriyaj yapmasını engelleyecektir.

Not: Dsg şanzımanında kavrama anlarında titreme hissedenlerin kavrama değişimi öncesi, mevcut kavrama durumuna göre şanzımanın adapte edilmesi için şanzıman temel ayarını yaptırmasında fayda var. Yüksek maliyetlere girmeden önce çözüm sağlanabilmekte.

Aracı çok sık kullanmıyorsanız, kullandığınız zamanlarda en az 20-30 dakika kesintisiz sürüş önemlidir. Aracı sadece kısa mesafelerde kullanıyorsanız da bu gereklidir. Bunun nedeni de kısa mesafeler veya az kullanım 48v akünün yeteri kadar dolmasını engeller ve yeteri seviyede dolu olmayan 48v akü BAS yani bilindik adıyla alternatör sistemine daha fazla yük bindirir.

12v akü bu sistem için çok önemlidir çünkü 48v akünün verimli olmasını sağlar. Bu yüzden 12v aküye mutlaka dikkat etmek gerekir ve uyarılar yukarıda da anlatıldığı şekilde sıklaştığında mutlaka değişilmelidir.

Kayış ve gergi zamanında orijinal parçalarla değişmelidir. En ufak ötmede mutlaka müdahale edilmelidir. Diğer araçlarda çok önemli olmasa da bu araçlarda yüksek maliyetli risklerden dolayı hayati öneme sahiptir.

Yazılım güncellemesi özellikle 2021 model araçlarda ortaya çıkan çoğu riski ortadan kaldırmıştır. Aşırı destek torkunu sınırlayan, ısı yönetimini ve start-stop kararlarını optimize eden bu güncellemelerle BAS üzerindeki yük azaltılmıştır.

Aşırı sıcak havalarda, klima da devredeyken aşırı sert kullanımdan kaçınmak gerekir. Bu durumda aşırı ısı artışı meydana gelebilir ve bu da sistemin arızalanmasına neden olabilir. Aslında bu sadece alternatör için değil motorun da sağlığı açısından önemlidir.

Sonuç olarak Volkswagen 48V alternatör en çok “soğuk çalışma, kısa mesafe, dur-kalk ve zayıf akü” şartlarında arızaya yatkındır.