Dünya’da en çok Visa ve Mastercard ile bilinen kredi kartlarında ödeme ağı (payment network), kart sahibinin, iş yerinin, bankaların ve ödeme sistemlerinin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan altyapıdır. Bir kartla ödeme yaptığınızda işlemin onaylanması, yönlendirilmesi ve sonuçlandırılması bu ağ üzerinden gerçekleşir.
Örneğin bir mağazada kartınızı kullandığınızda, iş yeri işlemi ödeme ağına gönderir. Ödeme ağı, kartı veren bankayı bulur. Kartı veren banka bakiyeyi ya da limiti ve güvenlik kontrollerini yapar. Onay veya ret cevabı ödeme ağı üzerinden iş yerine iletilir. Daha sonra para transferi ve mutabakat işlemleri gerçekleştirilir.
Ödeme Ağı İhtiyacı Nasıl Çıktı Ortaya?
Bir müşterinin kartını kendi bankası dışında da kullanma ihtiyacının ortaya çıkmasıyla beraber bu ödeme ağı fikri de ortaya çıktı.
İlk olarak günümüzde de hala mevcut olan Diners Club ile aslında bu sistem başladı. 1950‘lerde müşteriler Diners Club kartıyla anlaşmalı restoranlarda ödeme yapabiliyordu. Restoranlar paralarını Diners Club’dan alıyordu ve Diners Club müşteriden tahsilat yapıyordu. Bugün kullanılan ödeme ağlarının temeli bu sisteme dayanmakta.
1958‘de Bank of America, BankAmericard adlı kartı çıkardı. Tabi kartın ülke çapında çalışması gerekiyordu. Ancak farklı şehirlerdeki bankalar birbirini tanımıyordu ve işlemlerin yönlendirilmesi için ortak bir sistem gerekliydi.
Bu nedenle bankalar arasında bir ağ kurulmaya başlandı ve bu sistem günümüzde de en çok kullanılan Visa ödeme ağına dönüştü.
Diğer en bilinen kredi kartı ödeme ağı ise 1966 yılında Visa’nın büyümesine karşı birçok bankanın birleşip, Interbank Card Association adlı bir birlik kurmasıyla ortaya çıktı. Sonrasında bu yapı Mastercard adını aldı.
Bu uluslararası olarak en bilinir ve geçerli kredi kartı ödeme ağları dışında yine uluslararası olan ancak bu kadar geniş bir ağa sahip olmayan ödeme ağları da mevcuttur. Bunlardan bahsetmek gerekirse:
American Express
American Express 1850’lerde kurulmuş bir taşımacılık ve finans şirketidi. 1950’lerde seyahat eden iş insanlarının yanlarında çok nakit taşımaları ve seyahat çeklerini her yerde kullanamamaları üzerinde 1958’de kendi kart ağını kurdu.
American Express yani bilinen adıyla Amex‘in Visa ve Mastercard gibi açık bir ağ değildir, kartı verir, işlemi işler ve riski üstlenir. Yani ağ ve banka aynı kurumdur. Genellikle üst gelir grubu için tercih edilen bir türdür.
JCB
1960’larda Japonya ekonomik olarak büyürken, insanlar taksitli alışveriş yapmak istiyordu ancak yerli bir kart sistemi bulunmuyordu.
Bunun üzerine Japonların yabancı kart sistemlerine bağımlı olmadan ödeme yapabilmesi için 1961’de kuruldu. Bugün özellikle Japonya ve Asya’da güçlüdür.
Discover
1980’lerde Visa ve Mastercard’ın işlem ücretleri yüksekti. Bunun üzerine Sears şirketi 1985 yılında daha uygun fiyatlı bir ödeme ağı amacıyla Discover ödeme ağını kurdu.
Discover yıllık ücretsiz, cashback (nakit iade) özellikli olarak ABD’nin büyük ağlarından biri haline geldi.
China UnionPay
China UnionPay devlet destekli bir projedir. 1990’larda Çin’deki her banka kendi kart sistemini kullanıyordu ancak kartlar ülke genelinde çalışmıyordu ve bankalar birbirine bağlı değildi.
Çin Merkez Bankası’nın desteğiyle 2002’de UnionPay kuruldu. Çin’in nüfus büyüklüğüyle beraber bugün işlem hacmi açısından dünyanın en büyük kart ağı haline geldi.
Kredi Kartı Ödeme Ağları Nasıl Kazanıyor?
Ödeme ağlarının işi ödeme bilgisini taşımak ve bunun için ücret alırlar. Örneğin 1.000 TL’lik bir alışveriş yaptığınızda, siz kartınızla ödeme yaparsınız, iş yeri ödemeyi kabul eder, kartı veren banka işlemi onaylar ve ödeme ağı işlemi yönlendirir.
En büyük pay riskin en yükseğini alan yani kartı veren bankaya gider. POS bankası bir kısım kazanır, en azı ödeme ağı kazanır.
Ödeme ağları işlemin yönlendirilmesi, doğrulanması ve mutabakat süreçleri için sabit veya değişken ücret alırlar.
Kredi riskini taşımazlar, borç ödenmezse bile ödeme ağını ilgilendirmez. Bu nedenle riski sıfır olan bir kazanç sistemidir.
Ödeme ağları, işlem başına çok az kazanıp işlem sayısı inanılmaz büyük olduğu için toplamda milyarlarca dolar gelir elde ederler.
Yerli Ödeme Ağı TROY Nedir?
Yerli kredi kartı ödeme ağı olarak bilinen TROY Bankalararası Kart Merkezi tarafından kurulan Türkiye’nin milli kart ağıdır.
Temel olarak Visa ve Mastercard’a bağımlılığı azaltmak, işlem ücretlerinin bir bölümünü Türkiye’de tutmak ve yerli ödeme altyapısı oluşturmak amaçlı olarak 2015’te duyurulup hızla yaygınlaşmıştır.
İşleyiş diğer ödeme ağları ile birebir aynıdır. Ancak buradaki komisyon Bankalararası Kart Merkezi’ne aktarılır. BKM de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile birlikte Türkiye’deki önde gelen 11 büyük kamu ve özel bankanın ortaklığıyla kurulmuş bir anonim şirkettir. Kurumun ana ortakları arasında TCMB, İş Bankası, Ziraat Bankası, Halkbank, VakıfBank, Garanti BBVA ve Akbank yer alır.
Toplanan bu paralar bankalara doğrudan dağıtılmaz ancak bu bankaların ortağı olduğu BKM’nin yatırımları, sistemin işletilmesi, teknoloji altyapısının geliştirilmesi, güvenlik sistemleri, yeni ödeme çözümleri ve operasyonel giderlere harcanır.
Bu yüzden yerli bankalar TROY kartlara özel avantajlar sunabilmektedir kullanıcılarına.
TROY ödeme ağının bir diğer önemli yanı da özellikle Rusya Ukrayna savaşında görülen durumdaki gibi uluslararası sistemden çıkarılma yaşandığı an sistemin tamamen çökmesini engelleyebilmektir. Rusya bu durumda kendi yerli ödeme ağı olan Mir sistemini devreye sokarak ödeme ağı çöküşünü engellemiş oldu.
TROY Yurtdışında Nasıl Çalışır?
TROY ödeme ağı yerli ve yeni bir ödeme ağı olduğu için hem yurtdışı POSlarda, hem de yurtdışı bağlantılı online sistemlerde çalışmayabilmektedir.
Bunun için bu ödeme ağını uluslararası olarak yaymak çok zor ve masraflı olacağından 2017’de BKM ile Discover arasında yapılan anlaşma ile Discover Global Network ile ortaklık kurulmuştur.
Bu sayede TROY kartları, Discover ve Diners Club kabul eden noktalarda kullanılabilir hale geldi. Dünyanın her yerinde Visa ve Mastercard kadar yaygın olmasa da yurtdışı kullanım sorunu bu şekilde aşılmış oldu.
Her TROY Kart Yurtdışında Kullanılabilir Mi?
Her TROY kart Discover ve Diners Club sistemine dahil değildir. Bu tip TROY kartlarda TROY + Discover logosu mevcut olmaktadır. Ayrıca yurtdışında geçerli olan TROY kartların numarası 6 ile başlar. Yurtdışında geçerli olmayan TROY kartlar ise 9 ile başlar. Bu şekilde de TROY kartınızın yurtdışında geçerli olup olmadığını anlayabilirsiniz.
Ayrıca yurtdışında geçerli olan TROY kartınız sadece Discover veya Diners Club International logolu POS ve ATM’lerde çalışacaktır.
Bu yüzden yurtdışına çıkacağınız zaman her ihtimale karşı yanınızda VISA veya Mastercard özellikli bir kredi kartı taşımanızda fayda var. Yurtiçi kullanımlarda ise bankaların sağladığı özel faydalar için TROY tercihi çok daha karlı olacaktır.
