Windows’ta bilgisayarın neden durduk yere yeniden başladığını veya mavi ekran verdiğini araştırırken, bir noktada WHEA-Logger kayıtlarıyla karşılaşmak oldukça olasıdır.

Olay Görüntüleyicisi’ni açıp Windows Günlükleri > Sistem bölümüne baktığınızda örneğin şöyle bir kayıt görebilirsiniz:

Source: Microsoft-Windows-WHEA-Logger
Event ID: 17
A corrected hardware error has occurred.

İlk bakışta insanın aklına doğal olarak şu geliyor:

“Donanımım bozulmuş mu?”

Cevap, maalesef bu kadar basit değil.

WHEA gerçekten donanım kaynaklı hata koşullarını raporlamak için kullanılan Windows altyapısıdır. Fakat WHEA kaydının bulunması, bilgisayarınızdaki belirli bir parçanın kesin olarak arızalı olduğu anlamına gelmez. Windows bazı hataları algılayabilir, düzeltebilir ve sistemi çalıştırmaya devam edebilir.

Bu yüzden WHEA kayıtlarını incelerken amacımız “WHEA var mı?” sorusunun cevabını bulmak değil.

Asıl soru şu:

Windows hangi donanım hata koşulunu tespit etmiş ve bu olay sistemde gerçekten bir probleme neden oluyor mu?

Bu makalede bunu adım adım inceleyeceğiz.

WHEA Nedir?

WHEA, Windows Hardware Error Architecture ifadesinin kısaltmasıdır.

Basitçe anlatmak gerekirse WHEA, Windows’un donanım tarafından bildirilen hata durumlarını anlamlandırıp standart bir yapıda işletim sistemine aktarmasını sağlayan altyapıdır.

İşlemci, bellek, PCI Express veya platformun başka bir bileşeniyle ilgili hata oluştuğunda firmware ve donanım tarafından sağlanan bilgiler WHEA tarafından işlenebilir.

Microsoft, WHEA’nın temel amaçlarından birinin donanım hataları hakkında daha ayrıntılı bilgiyi standart bir hata kaydı formatında sunarak kök neden analizine yardımcı olmak olduğunu belirtiyor.

Dolayısıyla WHEA’yı bir “arıza” olarak değil, daha çok Windows’un donanım problemlerini raporladığı bir mekanizma olarak düşünmek daha doğru.

WHEA-Logger Nedir?

Olay Görüntüleyicisi‘nde gördüğünüz:

Microsoft-Windows-WHEA-Logger

aslında WHEA tarafından oluşturulan donanım hata olaylarının Windows Sistem günlüğüne yazılmasını sağlayan olay sağlayıcısıdır.

Microsoft’un dokümantasyonunda da WHEA donanım olaylarının Sistem günlüğüne kaydedildiği ve olayların içerisinde hata koşulunu açıklayan hata kayıtlarının bulunduğu belirtiliyor.

Olay Görüntüleyicisi’nde şu yolu izleyebilirsiniz:

Olay Görüntüleyicisi → Windows Günlükleri → Sistem

Daha sonra sağ taraftaki Geçerli Günlüğü Filtrele seçeneğini kullanarak WHEA kayıtlarını inceleyebilirsiniz.

WHEA Kaydı Görmek Korkulacak Bir Şey mi?

Her zaman değil.

Burada özellikle “Corrected Hardware Error” ifadesine dikkat etmek gerekiyor.

Örneğin:

A corrected hardware error has occured

şeklinde bir kayıt görüyorsanız Windows bir donanım hata koşulu tespit etmiş ancak bu hata düzeltilmiş olabilir.

Microsoft’un WHEA hata işleme dokümantasyonunda, bazı donanım hatalarının sistem çalışmaya devam ederken düzeltilebildiği; düzeltilmeyen bazı hatalarda ise daha ciddi kurtarma işlemlerinin uygulanabildiği açıklanıyor.

Dolayısıyla tek bir WHEA kaydı gördüm, bilgisayarın parçası bozuk şeklinde düşünmek doğru değil.

Ancak bunun tam tersi de geçerli:

“Corrected” yazıyor, o halde kesinlikle önemsiz.

Bu da doğru değil.

Çünkü aynı hata sürekli tekrarlanıyorsa sistemde kararsızlık olduğuna dair önemli bir ipucu elde etmiş olabiliriz.

WHEA Kaydını İncelerken En Önemli 4 Bilgi

Bir WHEA kaydını açtığınızda Event ID’ye bakıp kapatmayın.

Özellikle şu alanlara bakın:

1. Component

Hatanın hangi bileşenle ilişkili olduğunu gösterir.

Örneğin:

2. Error Source

Hatanın hangi mekanizma tarafından bildirildiğini gösterir.

Örneğin:

3. Error Type

Varsa hata türünün ne olduğunu gösterir.

Örneğin:

4. Zaman

Bence en fazla gözden kaçırılan bilgilerden biri bu.

WHEA kaydı tam olarak ne zaman oluşmuş?

Bilgisayar o sırada:

• oyun mu çalıştırıyordu?
• uyku modundan mı çıkmıştı?
• yük altında mıydı?
• boşta mıydı?
• başka bir cihaz mı bağlanmıştı?

Bu bilgiler teşhiste çok değerlidir.

WHEA Event ID 17 Nedir?

Muhtemelen en sık karşılaşacağınız WHEA kayıtlarından biri Event ID 17 olacaktır.

Örnek bir kayıt şöyle görünebilir:

Gerçek sistemlerde bu olayın PCI Express Root Port ile ilişkili örnekleri Microsoft Q&A’da da görülebiliyor.

Buradaki kritik kelime:

Corrected

Windows bir hata tespit etmiş ve hata düzeltilmiş.

Bu nedenle Event ID 17’yi gördüğünüz anda:

“Anakartım bozulmuş.”

demek doğru değil.

Event ID 17’de “PCI Express Root Port” Ne Demek?

Burada çok sık yapılan bir hata var.

Kullanıcı Event Viewer’da:

Component: PCI Express Root Port

görüyor ve doğrudan anakarttan şüpheleniyor.

Oysa Root Port, PCI Express iletişim yolunun bir parçası.

Hatanın arkasında;

• Ekran kartı,
• NVMe SSD,
• Wi-Fi kartı,
• Başka bir PCIe kartı,
• PCIe bağlantısı,
• Firmware,
• BIOS ayarı,
• Sürücü

gibi farklı faktörler bulunabilir.

Dolayısıyla Root Port yazması, Root Port’un fiziksel olarak bozuk olduğu anlamına gelmez.

Event ID 17 Sürekli Oluşuyorsa Ne Yapmalı?

Burada kayıt sayısı önem kazanıyor.

Örneğin bilgisayarınızda aylardır duran birkaç tane Event ID 17 görüyorsanız ve sistem tamamen stabil çalışıyorsa, hemen parça değiştirmek için bir neden olmayabilir.

Ama şöyle bir durum varsa:

Bilgisayar oyun oynarken donuyor → yeniden başlıyor → aynı dakikada onlarca WHEA 17 kaydı oluşuyor.

Artık bu kayıtları araştırmak gerekir.

İlk olarak olayın ayrıntılarındaki:

• Primary Device Name
• PCI Vendor
• Device ID
• Root Port
• Endpoint

bilgilerini inceleyin.

PCI\VEN ve DEV Değerleri Neden Önemli?

Bazı WHEA 17 kayıtlarında şöyle bir satır görebilirsiniz:

Buradaki:

• VEN → üretici
• DEV → cihaz

kimliğine ilişkin bilgi verir.

Aygıt Yöneticisi’nde cihazın özelliklerine girip:

Ayrıntılar → Donanım Kimlikleri

bölümünden benzer değerleri kontrol edebilirsiniz.

Bu yöntem, WHEA kaydındaki PCIe cihazıyla sistemdeki fiziksel cihaz arasında bağlantı kurmanıza yardımcı olabilir.

Ancak burada da dikkatli olmak gerekir: Bir PCIe yolu üzerinde görülen hata, her zaman doğrudan o cihazın fiziksel olarak arızalı olduğunu kanıtlamaz.

WHEA Event ID 18 Nedir?

Event ID 18, WHEA kayıtları içerisinde daha fazla dikkat gerektiren durumlardan biridir.

Örneğin olay içerisinde:

gibi ifadeler bulunabilir.

Burada artık “Windows bir hatayı gördü ama düzeltti” durumundan daha ciddi bir tablo söz konusu olabilir.

Microsoft’un WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR (Bug Check 0x124) dokümantasyonunda fatal hardware error durumlarının WHEA tarafından sağlanan hata verileri üzerinden analiz edilmesi gerektiği belirtiliyor. Microsoft ayrıca overclock’un kapatılmasını, soğutmanın kontrol edilmesini ve sistem belleğinin test edilmesini önerilen teşhis adımları arasında sayıyor.

Ama yine aynı noktaya geliyoruz:

Event ID 18 = kesin CPU bozuk

demek de doğru değil.

Event ID 18’de İlk Şüpheleneceğim Şeyler

Özellikle işlemci çekirdeği veya Machine Check Exception bilgisi varsa şu konuları sırayla ele almak mantıklı:

Overclock

İşlemciye manuel hız aşırtma uygulanmışsa varsayılan değerlere dönün.

Undervolt

Özellikle düşük voltaj ayarları sistemin bazı yüklerde kararsız hale gelmesine neden olabilir.

Sıcaklık

İşlemci sıcaklıklarını yük altında takip edin.

BIOS

BIOS sürümü ve işlemci/bellek uyumluluğunu kontrol edin.

RAM

Bellek kararlılığını test edin.

PSU

Özellikle yüksek yük altında meydana gelen sistem kapanmalarında güç kaynağı da değerlendirilmelidir.

WHEA Event ID 19 Nedir?

Event ID 19 da genellikle düzeltilmiş bir donanım hatası şeklinde karşınıza çıkar.

Örneğin Microsoft Q&A’daki bir örnekte:

şeklinde bir kayıt görülüyor.

Bu tip bir kayıt özellikle sürekli tekrar ediyorsa işlemci, bellek, BIOS ayarları ve sistem kararlılığı birlikte değerlendirilmelidir.

Burada da yalnızca Event ID’ye bakıp parça teşhisi koymak doğru değildir.

WHEA Event ID 20 Hakkında

Event ID 20 ile karşılaşıldığında da aynı prensip geçerlidir:

Numarayı görmek yeterli değildir.

Olayın ayrıntılarına girip hangi bileşenin, hangi hata kaynağının ve hangi hata türünün raporlandığını görmek gerekir.

WHEA’nın standart hata kayıtları kullanmasının önemli olmasının nedeni de tam olarak budur. Hata kaydı, olayın arkasındaki teknik bilgileri daha ayrıntılı şekilde taşıyabilir.

Bu yüzden internette:

“WHEA Event ID 20’nin çözümü budur.”

şeklindeki genellemelerden ziyade, kendi Event Viewer kaydınızdaki bilgileri yorumlamak daha sağlıklı bir yöntemdir.

WHEA + Kernel-Power 41 Birlikte Görülürse

Bu, önceki makalemizle bağlantı kurduğumuz önemli noktalardan biri.

Diyelim ki bilgisayarınız aniden yeniden başladı.

Event Viewer’da:

gördünüz.

Tek başına bu kayıt bize bilgisayarın neden kapandığını söylemez.

Fakat aynı zaman diliminde bundan hemen önce:

veya daha ciddi bir WHEA kaydı varsa, işte o kayıt araştırmaya daha fazla değer.

Çünkü Kernel-Power 41 sonucu, WHEA ise olası nedenlerden birine ilişkin teknik ipucu olabilir.

Bu yüzden Event Viewer’da sadece 41 numaralı olayı açıp bırakmak yerine olayların zaman çizelgesini birlikte incelemek gerekir.

WHEA Hatası RAM’den Kaynaklanabilir mi?

Evet.

Ama WHEA görmek RAM’in bozuk olduğunu kanıtlamaz.

Özellikle XMP veya EXPO kullanıyorsanız konu biraz daha karmaşık hale gelir.

Örneğin RAM kitiniz fiziksel olarak sağlam olabilir fakat:

• Bellek frekansı,
• Timing,
• Voltaj,
• İşlemcinin bellek denetleyicisi,
• Anakart BIOS’u

kombinasyonu kararsız olabilir.

Bu nedenle WHEA sorunlarında RAM’i değerlendirirken yalnızca “RAM sağlam mı?” sorusuna değil:

Sistem varsayılan bellek ayarlarında da aynı hatayı veriyor mu?

sorusuna bakmak daha anlamlıdır.

XMP veya EXPO Kullanıyorsanız Basit Bir Test Yapın

Sisteminizde XMP/EXPO açıksa ve WHEA kayıtları sürekli oluşuyorsa teşhis amacıyla BIOS’tan bellek profilini geçici olarak kapatabilirsiniz.

Daha sonra sistemi normal şekilde kullanın.

Eğer WHEA kayıtları tamamen kesiliyorsa, önemli bir ipucu elde etmiş olursunuz.

Bu durumda hemen:

“RAM bozuk.”

demek yerine bellek yapılandırmasının kararlılığını araştırmak gerekir.

WHEA Hatası Ekran Kartından Kaynaklanabilir mi?

Evet, özellikle PCI Express ile ilgili olaylarda ekran kartı araştırılabilir.

Ancak Event ID 17’de:

görmek tek başına ekran kartının bozuk olduğunu göstermez.

Şunları birlikte değerlendirmek gerekir:

• WHEA’nın oluştuğu zaman
• O sırada GPU yükü
• Ekran kartı sürücüsü olayları
• Görüntü kesilmesi
• Oyun çökmesi
• PCIe bağlantı bilgileri
• Diğer donanım hataları

Örneğin WHEA kayıtları yalnızca oyun sırasında ortaya çıkıyorsa ve aynı anda Display sürücüsü de hata veriyorsa, araştırma yönü değişir.

WHEA Hatası NVMe SSD’den Kaynaklanabilir mi?

Evet.

NVMe cihazları da PCIe üzerinden haberleştiği için PCIe kaynaklı WHEA kayıtlarında depolama cihazı araştırılması gerekebilir.

Özellikle şu belirtiler varsa:

• SSD bağlantısının kopması
• Dosya okuma/yazma hataları
• Uygulamaların donması
• Disk veya StorNVMe kayıtları
• Sistemin yük altında kilitlenmesi

WHEA kaydı diğer depolama olaylarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Reliability Monitor’u da Kontrol Edin

Event Viewer çok fazla teknik bilgi verdiği için bazen olayların zaman ilişkisini görmek zor olabilir.

Bu noktada Güvenilirlik Geçmişi (Reliability Monitor) oldukça kullanışlıdır.

Çalıştırmak için:

yazabilirsiniz.

Burada sistemin günler boyunca oluşturduğu:

• Uygulama çökmelerini,
• Windows hatalarını,
• Donanım sorunlarını,
• Başarısız güncellemeleri

zaman çizelgesi üzerinde görebilirsiniz.

Örneğin:

15 Ağustos’ta BIOS güncellendi → 16 Ağustos’tan itibaren WHEA kayıtları başladı.

gibi bir ilişki görürseniz, bu oldukça değerli bir ipucudur.

WHEA Hatasında BIOS’u Güncellemek Gerekir mi?

Her WHEA kaydında BIOS güncellemek gerekmez.

Ancak BIOS eskiyse ve sistemde özellikle:

• Yeni işlemci,
• Yeni RAM,
• Yeni NVMe,
• PCIe uyumluluk problemi

gibi bir durum varsa üreticinin BIOS sürüm notlarına bakılabilir.

Önemli olan BIOS güncellemesini bir “sihirli çözüm” olarak görmemektir.

Önce problemi tanımlamak, sonra ilgili güncellemenin gerçekten o probleme yönelik olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Windows’u Yeniden Kurmak WHEA’yı Çözer mi?

Çoğu durumda ilk yapacağınız işlem bu olmamalı.

Çünkü WHEA’nın raporladığı problem;

• RAM,
• CPU,
• GPU,
• NVMe,
• PCIe,
• BIOS,
• Güç,
• Sıcaklık

gibi işletim sisteminin dışında kalan bir kaynaktan gelebilir.

Windows’u yeniden kurmak, fiziksel veya firmware kaynaklı bir kararsızlığı ortadan kaldırmayabilir.

Hatta bazen kullanıcı format attıktan sonra sorun tekrar ortaya çıkar ve zaman kaybedilmiş olur.

WHEA Sorununu Nasıl Araştırılır?

Gerçek bir sistemde WHEA çıktığında aşağıdaki sırayla ilerlemek daha mantıklı.

1. Önce sistemde gerçekten belirti var mı?

Bilgisayar normal çalışıyor ve birkaç eski WHEA kaydı mı var?

Yoksa sürekli donuyor ve yeniden mi başlıyor?

İkisi aynı şey değil.

2. Event ID’yi not edin

17 mi? 18 mi? 19 mu?

Başka bir WHEA olayı mı?

3. Component’e bakın

Processor mı?

Memory mi?

PCI Express Root Port mu?

Endpoint mi?

4. Error Source’a bakın

Machine Check Exception mı?

Corrected Machine Check mi?

PCI Express AER mi?

5. Aynı saniyedeki diğer olaylara bakın

Özellikle:

• Kernel-Power
• BugCheck
• Display
• Disk
• StorNVMe
• Ntfs

olaylarını kontrol edin.

6. Son yapılan değişiklikleri düşünün

• BIOS güncellendi mi?
• RAM değişti mi?
• GPU takıldı mı?
• Yeni SSD takıldı mı?
• XMP/EXPO açıldı mı?
• Undervolt yapıldı mı?
• Yeni sürücü yüklendi mi?

7. Sonra test edin

Şüpheli bileşeni mümkün olduğunca izole ederek test etmek, rastgele parça değiştirmekten çok daha sağlıklı.

WHEA Hatalarında Yapılmaması Gerekenler

Burada özellikle birkaç noktaya dikkat etmek gerekiyor.

Sadece Event ID’ye bakıp parça değiştirmeyin.

17 gördünüz diye anakart, 18 gördünüz diye işlemci almak doğru bir teşhis yöntemi değildir.

Event Viewer kayıtlarını silmek çözüm değildir.

Logu temizlediğinizde yalnızca geçmişi silmiş olursunuz.

Sorun devam ediyorsa yeni WHEA kayıtları tekrar oluşacaktır.

Rastgele Registry değişiklikleri yapmayın.

WHEA donanım hata raporlamasıyla ilgili bir mekanizmadır. Registry’den rastgele ayar değiştirmek gerçek problemi çözmez.

Hemen format atmayın.

Önce problemin işletim sistemi kaynaklı olduğundan emin olun.

Aynı anda her şeyi değiştirmeyin.

RAM’i, BIOS’u, PSU’yu, GPU’yu ve sürücüleri aynı anda değiştirirseniz hangi değişikliğin sorunu çözdüğünü anlayamazsınız.

WHEA Hatası Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?

Benim için aşağıdaki durumlarda WHEA kayıtları artık “sadece log” olmaktan çıkar:

• Sürekli tekrarlanıyorsa
• Bilgisayar donuyorsa
• Sistem yeniden başlıyorsa
• Mavi ekran oluşuyorsa
• Oyunlarda çökme yaşanıyorsa
• Dosya bozulmaları ortaya çıkıyorsa
• WHEA ile birlikte Kernel-Power 41 görülüyorsa
• Event ID 18 gibi ciddi hata kayıtları oluşuyorsa
• BIOS/XMP/EXPO değişikliğinden sonra başladıysa
• Yeni bir donanım takıldıktan sonra ortaya çıktıysa

Özellikle WHEA + sistem kararsızlığı kombinasyonu, tek başına WHEA kaydından çok daha anlamlıdır.

WHEA Hataları İçin Pratik Kontrol Listesi

Sorun yaşadığınızda şu listeyi kullanabilirsiniz:

Olay Görüntüleyicisi

• WHEA Event ID belirlendi
• Component kontrol edildi
• Error Source kontrol edildi
• Error Type incelendi
• Olayın zamanı not edildi
• Aynı zamandaki diğer olaylar incelendi

Sistem

• BIOS ayarları kontrol edildi
• XMP/EXPO kontrol edildi
• Overclock/undervolt kontrol edildi
• CPU sıcaklıkları kontrol edildi
• GPU sıcaklıkları kontrol edildi
• RAM test edildi
• Depolama birimleri kontrol edildi
• Gerekirse PSU değerlendirildi

Yazılım

• GPU sürücüsü kontrol edildi
• Chipset sürücüsü kontrol edildi
• Windows güncellemeleri kontrol edildi
• Reliability Monitor incelendi

Sonuç: WHEA Kaydını Görünce Ne Yapmalısınız?

WHEA-Logger kayıtlarını görmenin en kolay yolu Event Viewer’dır; fakat asıl değer, bu kayıtların içindeki bilgileri doğru yorumlamaktadır.

Event ID 17 gördüğünüzde hemen donanım değiştirmeyin. Özellikle PCI Express Root Port kayıtlarında hangi cihazın ve hangi PCIe yolunun olayla ilişkili olduğunu araştırın.

Event ID 18 gibi daha ciddi hata kayıtlarında ise işi biraz daha ciddiye alın. Özellikle Machine Check Exception, işlemci çekirdeği, bellek veya benzeri bilgiler bulunuyorsa sistem kararlılığı ayrıntılı şekilde test edilmelidir. Microsoft da WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR durumlarında overclock, soğutma ve bellek gibi alanların kontrol edilmesini öneriyor.

Ve en önemlisi:

WHEA kaydının kendisini değil, WHEA’nın neden oluştuğunu çözmeye çalışın.

Bir Event Viewer kaydını silmek bilgisayarı düzeltmez. Windows’u yeniden kurmak da her zaman çözüm değildir.

Önce olayın hangi bileşenle ilişkili olduğunu bulun, sonra mümkün olduğunca kontrollü testlerle ilerleyin.

WHEA’nın amacı zaten donanım hata bilgilerini standart bir kayıt içerisinde toplamak ve hata teşhisini kolaylaştırmaktır.

Sık Sorulan Sorular

WHEA-Logger nedir?

Windows Hardware Error Architecture tarafından algılanan donanım hata olaylarının Windows Sistem günlüğüne kaydedilmesini sağlayan olay sağlayıcısıdır.

WHEA-Logger Event ID 17 önemli mi?

Tek başına ciddi bir donanım arızası anlamına gelmez. Event ID 17 kayıtlarında düzeltilmiş donanım hataları, özellikle PCI Express kaynaklı olaylar görülebilir. Sürekli tekrarlanıyor veya sistemde sorunlara eşlik ediyorsa araştırılmalıdır.

WHEA Event ID 18 neden önemlidir?

Fatal veya düzeltilmemiş donanım hata koşullarıyla ilişkili olabilir. Olayın Component, Error Source ve Error Type bilgileri ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

WHEA hatası işlemcinin bozuk olduğunu gösterir mi?

Hayır. İşlemciyle ilişkili bir WHEA kaydı; BIOS ayarları, voltaj, sıcaklık, bellek, güç kaynağı veya sistem kararsızlığı gibi başka faktörlerle de ilişkili olabilir.

WHEA hatası RAM’den kaynaklanabilir mi?

Evet. Ancak RAM’in fiziksel olarak bozuk olduğu sonucuna yalnızca WHEA kaydına bakarak varılamaz. Bellek ayarları ve sistem kararlılığı da test edilmelidir.

WHEA Event ID 17 neden sürekli oluşuyor?

PCI Express iletişiminde düzeltilmiş hata koşulları oluşuyor olabilir. Öncelikle kayıttaki PCIe cihaz bilgileri, sürücüler, BIOS ayarları ve bağlı PCIe cihazları incelenmelidir.

WHEA hatası için format atmak gerekir mi?

Genellikle hayır. Donanım ve firmware kaynaklı olabilecek bir problemi araştırmadan önce Windows’u yeniden kurmak gereksiz olabilir.